.آخرین اخبار
.آخرین رسانه ها

شیعه در آمریکای شمالی

مصاحبه  1396/9/5 يكشنبه
اشاره
سیدحامدحسین هاشمی از اساتید جوان گروه فقه و اصول دانشگاه علوم اسلامی رضوی است که چهار پنج سالی است به جرگه استادیاران این گروه پیوسته و پیش از این دوره کارشناسی ارشد را در دانشگاه علوم اسلامی رضوی و دکتری را نیز در دانشگاه تهران پشت سر گذاشته است. نشو و نما در خانواده ای روحانی با پدری که هم از اساتید درس خارج است و هم از محققان علوم قرآن و حدیث حوزه علمیه قم، کافی است تا سیدحامد را به سوی حفظ قرآن کریم و سپس با دیپلم علوم تجربی راهی حوزه علمیه نماید. سپس غور در مسائل فقهی جدید وی را راهی مشهد و دوره کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی می نماید و احساس نیاز به تبلیغ در عرصه های جدید موجب سر درآوردن او از دوره های زبان و ارتباطات با گرایش انگلیسی می شود. سید جوان و خوش سیمای ما اما در مطالعات فقهی جدید کارهای قابل ذکری را به ثمر رسانده که ثمره آن چندین مقاله علمی پژوهشی در مجلات معتبر است که پیگیری پذیرش بعضی از این مقالات و انگیزه پیشین حضور تبلیغی در عرصه های بین الملل مقدمه حضور وی در آمریکای شمالی را در تابستان گذشته فراهم می آورد.
همین بهانه کافیست که از کم و کیف این سفر سه ماهه پرس و جو نماییم و هم کلام این استادیار گروه فقه شویم. به عقیده وی حضور شیعه در مجامع علمی کانادا و آمریکا می تواند بسیار بهتر از حضور فعلی بوده و با توجه به رویکرد جدید و منشور هفت گانه مقام معظم رهبری در حکم معظم له برای تولیت آستان قدس رضوی، نقش آستان قدس رضوی و دانشگاه علوم اسلامی رضوی نیز می تواند بسیار پر رنگ تر باشد.
در عرصه تبلیغی نیز به نظر وی، می توان به خوبی نیاز موسسات مختلف تبلیغی معتبر این دو کشور به وسیله دانشگاه پاسخ داده شود و تأکید دارد در فضای فعلی حوزه علمیه، به طلاب آموزش هایی برای حضور در عرصه بین الملل ارائه می شود ولی از این ظرفیت ها استفاده لازم صورت نمی گیرد و غالباً کارهای تبلیغی در عرصه بین الملل بدون پشتیبانی از نیروهای تربیت شده و یا به صورت موازی یا جزیره ای صورت گرفته که راندمان قابل قبولی در این عرصه بدست نمی دهد. با ما همراه شوید:
استاد ارجمند برای آغاز بحث چطور شد که آمریکا و کانادا را برای سفر علمی تبلیغی انتخاب کردید؟

دغدغه تبلیغ از همان اوایل طلبگی با من بود به طوری که در همان سالهای آغازین که طلبه ای جوان بودم برای امر تبلیغ به منطقه چهارمحال بختیاری و شهرستان بروجن عزیمت کردم و تجربه خوبی از آن سفر دارم. بعد از آن تجربه سفرهای تبلیغی به شهرهای مختلف به این تجربیات اضافه شد. در کنار این، زمانی که در قم بودم در طرح تبلیغی چهره به چهره از محضر استاد قرائتی استفاده بردم. پس از آن هم این مسیر را ادامه دادم و سعی کردم با طی دوره های مختلف نظیر دوره های مکالمه انگلیسی موسسه نور در شهر مقدس قم و یا دوره عالی زبان و ارتباطات با گرایش انگلیسی در دفتر تبلیغات مشهد، سطح کار تبلیغی را محدود به داخل کشور نکنم.
خوب همین مباحث خود می توانست انگیزه ای باشد برای اینکه در صورت یافتن فرصت برای تبلیغ آموزه های اسلام در خارج از مرزها از آن استقبال نمایم.
انگیزه سفر گذشته شما به آمریکا و کانادا بیشتر علمی بود یا تبلیغی؟
انگیزه تبلیغ در سطح بین المللی، از سالها قبل با من بود و به تناسب دوستانی که در آن منطقه کار تبلیغی می کردند و اعلام نیاز آن ها، باعث شد که به فکر سفر تبلیغی به این کشورها باشم. البته تلاشهایی هم شد ولی هم به دلایل مشغول بودن بنده در مقاطع ارشد و دکتری و هم وجود مشکلات مربوط به اخذ ویزا و مشکلات پیش آمده برای روابط ایران و کانادا، امکان اعزام میسر نشد. تا اینکه با ارسال یکی از مقالات به کنفرانسی در آمریکا و پذیرش آن بهانه کافی برای پیگیری عزیمت به این مناطق فراهم شد. گرچه وزن کار تبلیغی این سفر بیشتر بود ولی نمی شود از جنبه علمی آن و نقشی که مقاله پذیرش شده در این موضوع داشت غافل بود.
این اولین تجربه سفر خارجی شما بود؟
خوب قبل از این به عنوان همکار روحانی کاروان، توفیق سفر به سرزمین وحی را داشتم و همین طور سفر به عتبات عالیات ولی غیر از این سفرها بله این اولین سفر علمی- تبلیغی خارج از کشور بود.
فرمودید پیگیریهایی هم پیش از این برای عزیمت شما به کانادا بود بیشتر توضیح می دهید؟
در کانادا و خیلی از کشورهای دیگر، موسسات مذهبی وجود دارند که در زمینه ها و سطوح  مختلف فعالیت می کنند و شیعیان در این کشورها نیز طبیعتاً برنامه هایی به طور منظم خصوصاً در ایام شهادت و ولادت معصومان(ع) دارند اما متأسفانه تعداد کارشناسانی که بتوانند این تقاضا را که بسیار هم هست پاسخ بدهند، کافی نیستند، لذا طی سالهای گذشته در این زمینه درخواستهایی برای حضور بنده بود ولی همانطور که گفتم به دلیل درگیریهای درسی و مشکلاتی که در روابط دو کشور ایجاد شده بود امکان رفتن فراهم نمی شد ولی بعد از پذیرش مقاله هم زمان کارهای کانادا هم پیگیری شد و خوشبختانه این بار نتیجه داد.
با توجه به مسائلی که بعد از آمدن رئیس جمهور جدید آمریکا پیش آمد مشکلی برای پذیرش شما نبود؟
اتفاقاً بله بعد از فرمان ترامپ در خصوص ممنوعیت ورود اتباع چند کشور از جمله ایران، صدور ویزا متوقف شد ولی همانطور که می دانید این حکم برای چند هفته تعلیق شد و در همین فرصت کوتاه یکی از مؤسساتی که پیگیر عزیمت بنده بود به سرعت دست به کار شد و در همان مدت قضیه حل شد. به نظر من از همین کانالها که خیلی پیگیر حضور کارشناسان مذهبی در آمریکا هستند و دارای انگیزه قوی می باشند می توان به خوبی استفاده کرد.
خوب در قدم اول شما برای ارائه مقاله به آمریکا عزیمت کردید،  آمریکا را چگونه دیدید؟
اول تصور دینی و مذهبی خودم را از این کشور بگویم. به نظر من رابطه آنها با مذهب و شیوه ارائه مباحث دینی و مذهبی در میان مردم، بسیار قابل توجه بود. به طور مثال در هتل هایی که در مناطق مختلف، محل اسکان ما بود، در تک تک اتاق های هتل و در محفظه ای خاص، یک انجیل وجود داشت که این خود معنای بسیاری را با خود به همراه داشت. نکته دیگر، شیوه ای بود که آن ها برای ارتباط این کتاب مقدس با مخاطبان در نظر گرفته بودند به این شکل که  وقتی شما این انجیل را باز می کردید، در صفحه نخست کتاب و قبل از آن که محتوای اصلی کتاب آغاز شود، مقدمه ای آورده بودند با این کلمات و عبارات که اگر شما تنها هستید؛ اگر شما نا امید هستید؛ اگر غمگین هستید؛ اگر فریب خورده هستید یا قصد خودکشی دارید و ...؛ این کتاب می تواند به شما کمک کند. سپس در صفحات بعدی آمده بود، برای شخصی که احساس نا امیدی می کرد، فرازی امید بخش از کلمات خداوند در انجیل را آورده بودند و پس از آن که او را مجذوب این فراز می کردند، خواننده را دعوت می کردند تا ادامه مطلب را در بخش و صفحه اشاره شده، مطالعه نماید و به همین ترتیب تلاش شده بود تا نسبت به دیگر حالت های خواننده با همین روش پاسخی از انجیل داده شود. به نوعی با توجه به مخاطب و حالات او به صورت کاربردی برای وی ایجاد انگیزه کرده بودند تا این کتاب مقدس را بخواند.
جالب این جا بود که این مدل ارائه و دعوت به امور دینی و مذهبی تنها به این مورد خلاصه نمی شد و به نظر می رسید که این شیوه به صورتی فراگیر در بخش های دیگری از سیاست فرهنگی آمریکا نیز دیده می شود. نمونه دیگر تابلوهایی بود که مربوط به بخش دولتی بود و نه بخش خصوصی و یا یک ارگان مذهبی، اما در آن لیستی از نامهای پر تکرار پسران در این کشور را در یک سال، به ترتیب می آورد که عمده این نامها نامهای مذهبی مثل تلفظ آمریکایی نوح(نوا) موسی، یعقوب، دانیال و ... بود که بسیاری از آن اسامی مذهبی بودند. و نکته جالب قضیه این است که این اطلاع رسانی توسط دولت انجام می شود.
نکته دیگر در خصوص شرایط مسلمانان در این کشور است که شرایط سختی است. همانطور که می دانید یکی از بارزترین شعارهای مسلمانان حجاب است که اشعار این شعار کار آسانی در آن کشور نیست و به نظر من عمل به شعائر دینی از جمله حجاب در آن جا، بسیار ارزشمند تر و البته صوابی صدچندان خواهد داشت.
مطلب دیگر این که هر چند، با توجه به مدت کمی که در آمریکا بودم تنها فرصت شد به برخی مراکز شیعی رفته و در برنامه های مناسبتی آنجا حضور داشته باشم اما واقعیت این است که حضور شیعه در آنجا چندان پر رنگ نیست. به طوری که در برخی شهرها که حضور داشتم اگر ده موسسه فعال مربوط به مسلمانان بود تنها یک موسسه شیعه مشغول به کار بود. هرچند که همین مراکز نیز شامل گروه های مختلف منتسب به شیعه است و سهم شیعه ولایی از این حضور، بسیار اندک  است.
نسبت به حضور در مجامع و مراکز علمی در مدت حضور بنده در این کشور هم باید بگویم که با توجه به تأکیدی که قبل از سفر از سوی ریاست محترم دانشگاه مبنی بر کسب اطلاع از مراکز علمی و دانشگاهها بود، در هر دو کشور آمریکا و کانادا به این موضوع پرداخته شد از جمله به چند دانشگاه در آمریکا سری زدم و از شیوه آموزش، کلاس داری، متون آموزشی و... کسب اطلاع شد که این هم تجربیات جالبی را به همراه داشت.
اشاره ای به دانشگاههای آمریکا داشتید در این خصوص توضیحاتی اگر دارید بفرمایید ضمناً از مقاله ارائه شده در کنفرانس نفرمودید.

بله مقاله با عنوان «حقوق معلولین در فقه امامیه» بود که ابتدا به زبان فارسی در ایران ارائه شده بود و بعد از ترجمه به انگلیسی از طریق کسب اطلاع از سایتی به نام کنفرانس آلرت به کنفرانس مذکور در آمریکا ارسال و پس از طی فرآیند پذیرش، در زمره مقالات قابل ارائه در کنفرانس مذکور قرار گرفت.
در خصوص دانشگاهها هم حداقل در دو دانشگاهی که من سر زدم دو نکته حائز اهمیت است. اولاً تحصیل در اکثر ایالتهای این کشور در ازای پرداخت هزینه بوده و رایگان نیست. ثانیاً یکی از پر استقبال ترین دروس، دروس اسلامی است. به همین دلیل زمینه برای حضور اساتید ما چه برای پژوهش و چه برای تدریس وجود دارد.
بنده در مدت حضور همانطور که گفتم به دو دانشگاه از جمله کالج علوم انسانی دانشگاه نورس ویرجینیا و دانشگاه بزرگ سیاتل که دانشگاهی بزرگتر از قبلی بود حضور یافته و در هر دو جا با استقبال گرم ایشان مواجه شدم هرچند حضورم به صورت غیر رسمی بود.
در دانشگاه نورس ویرجینیا به کالج علوم انسانی رفته و مورد استقبال دکتر قصی، از مدیران عالی آنجا قرار گرفته و اساتید، کلاسها و دوره مطالعات اسلامی آنجا توسط ایشان معرفی شد.
در دانشگاه سیاتل وضعیت متفاوت تر بود. به طوری که حتی رشته مطالعات ایرانی و مطالعات عربی- اسلامی در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری در آنجا مورد تدریس قرار می گرفت.
شیوه تحصیل در این رشته ها نیز تابع شرایط خاص بود به طوری که در دوره ارشد همه این رشته ها فعال بود ولی در دوره دکتری تابع بررسی در کمیته ای در همین زمینه و بر اساس تقاضای متقاضیان و هدایت ایشان به سوی این رشته ها بود.
در زمینه فعالیتهای تبلیغی در آمریکا که فرمودید بیشتر توضیح بفرمایید.
حضور بنده در آمریکا با سالگرد درگذشت یکی از مجاهدین شیعه افغانستان مصادف بود و به همین مناسبت و با دعوتی که از پیش صورت گرفته بود بنده به عنوان سخنران در این جلسه حضور داشتم که جلسه بسیار خوب و با شکوهی بود. مسجد و مرکز فرهنگی «خاتم النبیین» و مرکز «امام علی(ع)» نیز از دیگر مراکزی بود که توفیق فرصت تبلیغی را در آن داشتم.
بیشتر مدت اقامت شما در کانادا بود. در این مورد چه دستاوردی داشتید؟
آغاز حضور بنده در کانادا مصادف بود با ایام شهادت امام صادق(ع) و سخنرانی به این مناسبت که خوشبختانه با استقبال خوبی مواجه شد. در ادامه، با برنامه ریزی های انجام شده، برنامه هفتگی جلسات مذهبی برقرار گردید و تا فرا رسیدن ماه محرم به همین صورت ادامه یافت.
در دهه اول محرم و عزاداری سید و سالار شهیدان(ع) در آن منطقه، و با توجه به نیاز بسیار و کمبود کارشناس مذهبی فعالیت بیشتر و فشرده تری را می طلبید به طوری که شخص بنده در این مدت با سه مرکز اسلامی مرتبط بودم. به خصوص در کانادا که تراکم شهرها کم و طبیعتاً فاصله ها زیاد می شود و اگر بخواهیم به برنامه های همه مراکز برسیم باید زمان زیادی را صرف نماییم. چه بسا می بایست در یک روز یک الی دو ساعت نیم بین دو مرکز را طی می کردیم و این برای خیلی از مشتاقان سخت بود به طوری که پیش می آمد بعضی  از شیعیان بیش از دوساعت زمان صرف می کردند تا به یکی از جلسات ما برسند.
مثلاً برنامه اول را با همزمان با اذان مغرب و اقامه نماز آغاز و با سخنرانی و ذکر مصیبت پایان داده و به مرکزی دیگر می رفتیم و این برنامه نیز از ساعت نه شب آغاز و تا دوازده شب به طول می انجامید.
در این مدت توانستم در مراکزی چون مسجد و مرکز اسلامی «الغدیر» ونکوور که مربوط به ایرانی های مقیم این شهر بود حضور یابم. عمده جمعیت حاضر نیز در این مراکز دانشجویان و ایرانیهای مقیم این شهر بودند. برنامه نیز طبیعتاً به زبان فارسی اجرا می شد ولی دیدارهای چهره به چهره، هر دو مخاطب فارسی و انگلیسی را داشت.
اوضاع مجموعه های علمی کانادا چگونه بود.
بعضی دانشگاههای کانادا مثل UBC، تعداد زیادی دانشجوی مسلمان داشت به طوری که شخصی را به نام مسئول امور مذهبی برای مسلمانان و حتی مسئول امور مذهبی دانشجویان شیعه داشتند. اینجا نیز مثل آمریکا دیدارها به صورت غیر رسمی بود و بیشتر حسب توصیه ریاست محترم دانشگاه سعی داشتم درخصوص سیستم آموزشی، متون درسی و سایر سیستم های آن مجموعه های علمی کسب اطلاع نمایم.
سطح فرهنگی و استقبال در حوزه تبلیغ در کانادا چطور بود؟
تفاوت فرهنگی در کانادا بیشتر از آمریکا بود و به نظرم نیاز به شناخت بیشتری از این کشور وجود دارد. می دانید کانادا کشوری مهاجر پذیر و از کشورهای مختلف جهان در آن حضور دارند. در بعضی محله ها و یا شهرها، مهاجران از یکی از کشورها و مناطق جهان ساکن بودند. خوشبختانه وضعیت ایرانی ها خوب بود و در محله های شمال و غرب ونکوور که به تناسب نقاط بهتری هستند، حضور داشتند.
در خصوص استقبال نیز باید گفت بستگی به مطالب و شیوه ای دارد که از طرف سخنران ارائه می شود. به نظرم اگر مطلب مفید و به صورت مطلوب ارائه شود، استقبال، قابل مقایسه با ایران نیست. به گونه ای که در ایام مناسبتی اگر مثلاً هزار نفر در مسجد حضور داشتند دست کم هشتصد نفر مشتاقانه به مطالب گوش فرا می دادند و این تمایل به شنیدن معارف اسلامی و شیعی از پیگیریهای بعدی ایشان هم مشخص بود.
نکته دیگر این که چون تفکر شیعی در این کشور خیلی محدود می شود و طبیعتاً جمعیت شیعیان از کشورهای مختلف حضور داشتند. بسیاری از مرزبندی های سیاسی و نژادی جای خود را به وحدت مذهبی و یا زبانی داده بود. این مسئله باعث شده بود تا در مراکز شیعی شما شاهد طیف کثیری از شیعیان از اقصی نقاط  دنیا باشید هر چند در مراکز شیعی انگلیسی زبان تنوع کشورها بیشتر بود.
سوال آخر دانشگاه علوم اسلامی رضوی و آستان قدس رضوی با توجه به تأکید مقام معظم رهبری در منشور صادره به تولیت محترم چگونه می تواند در زمینه علمی و تبلیغی در آمریکای شمالی نقش ایفا نماید.
به نظرم با توجه به تأکیدی که در این زمینه وجود دارد در بحث صدور علوم اسلامی و ایجاد کرسی های اسلام شناسی و شیعه شناسی، دانشگاه می تواند نقش مهمی داشته باشد. توجه داشته باشید اگر چه کرسی اسلام شناسی در آمریکای شمالی وجود دارد ولی خیلی کم است و کرسی شیعه شناسی که ظاهرا اصلاً نداریم که اگر دانشگاه علوم اسلامی رضوی و آستان مقدس رضوی بتواند در این زمینه سرمایه گذاری کند مفید خواهد بود.
به نظرم هم حضور اساتید ما در آنجا و هم زمینه سازی حضور اساتید اسلام شناس آنجا در دانشگاه خیلی می تواند مفید باشد. و نکته دیگر اینکه همین ارتباط می تواند زمینه تحصیل دانشجویان علاقه مند را چه به صورت حضوری در ایران و چه به صورت مجازی فراهم آورد و بدین وسیله دانشگاه علوم اسلامی رضوی نیز در آن منطقه معرفی شود و پایگاه علمی نیز در آن منطقه برای جمهوری اسلامی و مذهب اهل بیت(ع) فراهم گردد.
در زمینه تبلیغی نیز مراکزی که در آنجا فعالیت دارند نیاز زیادی به اعزام مبلغ دارند و البته تمایل فراوانی نیز در این زمینه هست و اگر هم مشکلی در خصوص روابط کشورها هست، همین مراکز می توانند آنرا حل نمایند.
نکته آخر این که در مناطقی مثل آمریکا و کانادا، تکثر افکار و جریان های دینی و غیر دینی و یا حتی ضد دین بسیار زیاد است. و حتی در جریان شیعی، علی رغم کمبود نسبی، تنوع جریان های منتسب به شیعه بسیار زیاد است  و به همین مناسبت، اساتید و دانشجویان دانشگاه علوم اسلامی رضوی می توانند با بهره گیری از ظرفیت های موجود در نشان دادن چهره شیعه ولایی که جای آن بسیار خالی است مفید واقع شوند.
  

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
مطالب مرتبط
.